Observeren

"Mijn kind lijkt nergens interesse in te hebben."

"Waarom doet hij dat toch steeds?"

"Moet ik ingrijpen of hem juist laten proberen?"

Als ouder wil je graag begrijpen wat er in je kind omgaat. Toch zoeken we vaak meteen naar een antwoord. We bedenken een verklaring, vergelijken met andere kinderen of proberen het gedrag direct te veranderen.

Maria Montessori koos een andere weg. Volgens haar begint goed opvoeden niet met handelen, maar met observeren. Pas wanneer je echt kijkt naar wat een kind doet, ontdek je waar het mee bezig is, wat het probeert te leren en welke ondersteuning het op dat moment nodig heeft.

Observeren is daarom geen klein onderdeel van Montessori. Het is de basis waarop de hele visie rust.

 

Eerst kijken, dan begrijpen

Wanneer we naar een kind kijken, vullen we ongemerkt vaak al van alles in.

Een peuter die steeds met zand gooit, is druk.

Een kleuter die alleen speelt, is verlegen.

Een kind dat twintig keer dezelfde activiteit kiest, verveelt zich blijkbaar niet.

Maar klopt dat eigenlijk wel? Montessori leerde haar studenten om zulke conclusies zo lang mogelijk uit te stellen. Niet omdat gevoelens of intuïtie onbelangrijk zijn, maar omdat we pas goede keuzes kunnen maken wanneer we eerst zorgvuldig kijken naar wat er werkelijk gebeurt.

Dat vraagt oefening. Observeren betekent dat je nieuwsgierig kijkt, zonder meteen een oordeel klaar te hebben.

 

Kijken als een camera

Montessori vergeleek observeren met een camera die alles vastlegt zonder er direct iets van te vinden. Je kijkt naar wat je daadwerkelijk ziet.

Waar kiest je kind uit?

Hoe beweegt het?

Welke woorden gebruikt het?

Hoelang blijft het geconcentreerd?

Wanneer vraagt het om hulp en wanneer probeert het eerst zelf een oplossing te vinden?

Door alleen de feiten waar te nemen, ontstaat er een veel eerlijker beeld van de ontwikkeling van je kind. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk blijkt het lastig. We willen gedrag graag verklaren, terwijl het vaak waardevoller is om eerst langer te blijven kijken.

 

Achter gedrag schuilt vaak een ontwikkeling

Een kind doet zelden zomaar iets. Misschien klimt je peuter voortdurend op de bank. Dat kan lastig zijn, maar misschien laat hij eigenlijk zien dat hij volop bezig is met zijn grove motoriek.

Een kleuter die eindeloos dezelfde puzzel maakt, zoekt misschien geen afwisseling, maar juist herhaling om een nieuwe vaardigheid onder de knie te krijgen.

En een kind dat steeds vragen stelt over letters, laat misschien zien dat het zich in een gevoelige periode voor taal bevindt.

Door goed te observeren ga je gedrag anders bekijken. Je ziet niet alleen wat een kind doet, maar probeert ook te begrijpen waarom het dat doet. Dat helpt je om beter aan te sluiten bij wat je kind op dat moment nodig heeft.

 

Observeren helpt je om minder en beter te helpen

Veel ouders herkennen de neiging om snel in te grijpen. Nog voordat een kind zelf een oplossing heeft kunnen bedenken, schieten wij al te hulp. Soms is dat natuurlijk nodig. Maar vaak ontdekken kinderen juist iets waardevols wanneer ze even mogen zoeken.

Door eerst te observeren zie je beter wanneer een kind echt vastloopt en wanneer het eigenlijk nog volop aan het oefenen is. Dat maakt ook onze hulp anders. We helpen niet omdat wij ongeduldig worden, maar omdat het kind die hulp op dat moment werkelijk nodig heeft. En zodra dat weer kan, doen we weer een stapje terug.

 

Observeren verandert ook de ouder

Misschien is dat wel het mooiste van observeren. Niet alleen je kind verandert, jij verandert ook. Je gaat minder vergelijken met andere kinderen, je ziet beter welke kleine stapjes je kind iedere week zet en je krijgt meer vertrouwen in het tempo van zijn ontwikkeling.

Een peuter die minutenlang bezig is met het openen en sluiten van een trommel is niet zomaar aan het spelen. Hij oefent zijn concentratie, zijn motoriek en zijn doorzettingsvermogen. Dat zie je alleen wanneer je de tijd neemt om echt te kijken.

 

Observeren vraagt rust

In een druk gezinsleven is observeren niet altijd gemakkelijk. We hebben een planning, er moet gekookt worden en ondertussen wil je ook nog de was doen. Toch hoeft observeren geen ingewikkelde oefening te zijn.Ga eens een paar minuten naast je kind zitten zonder iets voor te stellen.

Welke activiteit kiest het uit zichzelf?

Hoe pakt het materialen vast?

Waar wordt het enthousiast van?

Waar blijft het lang mee bezig?

Vaak ontdek je in die paar minuten meer dan tijdens een hele ochtend waarin je voortdurend aanwijzingen geeft.

 

Kijk voordat je stuurt

Misschien is dat wel de belangrijkste les die Montessori ons meegeeft. Kinderen vertellen ons iedere dag waar ze mee bezig zijn. Niet altijd met woorden, maar wel met hun spel, hun bewegingen en hun keuzes. Wanneer we leren om eerst te observeren, hoeven we minder te raden wat een kind nodig heeft. We sluiten vanzelf beter aan bij zijn ontwikkeling. En juist daardoor verandert onze rol als ouder.

We worden minder degene die voortdurend richting geeft en meer degene die aandachtig kijkt, begrijpt en op het juiste moment ondersteunt. Want soms is de grootste hulp die je een kind kunt geven niet een oplossing of een uitleg. Soms is het simpelweg de tijd en aandacht om echt te zien wat het zelf aan het ontdekken is.