Respect

Iedereen heeft wel respect voor kinderen. Maar wat betekent dat eigenlijk?

Voor Maria Montessori ging respect veel verder dan vriendelijk zijn of netjes met kinderen praten. Respect betekende dat je een kind ziet als een volwaardig mens. Iemand met eigen gevoelens, gedachten en behoeften. Niet een volwassene in het klein, maar een persoon die bezig is zichzelf te ontwikkelen.

Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar in de praktijk vraagt het soms om een andere manier van opvoeden. We zijn gewend om veel voor kinderen te beslissen. We pakken ze op zonder iets te zeggen, beantwoorden vragen voordat ze zijn uitgesproken of nemen taken over omdat dat sneller gaat.

Montessori nodigde ouders uit om even stil te staan bij zulke momenten. Niet om alles anders te doen, maar om jezelf af te vragen: behandel ik mijn kind zoals ik zelf ook behandeld zou willen worden?

 

Respect begint met echt kijken

Een kind voelt zich gezien wanneer het merkt dat je aandacht hebt voor wie het is. Dat begint met iets heel eenvoudigs. Luisteren wanneer je kind iets wil vertellen. Wachten totdat het zelf een antwoord probeert te geven. Rekening houden met zijn tempo wanneer hij een nieuwe vaardigheid oefent.

Ook kleine gewoontes maken verschil. Vraag bijvoorbeeld of je een kind mag optillen, in plaats van het zomaar op te pakken. Vertel wat je gaat doen wanneer je een jas aantrekt of een vieze neus schoonmaakt. Daarmee laat je zien dat je kind geen voorwerp is dat verplaatst wordt, maar iemand die mag weten wat er gebeurt.

Voor volwassenen lijken dat misschien kleine gebaren. Voor een kind maken ze duidelijk dat zijn lichaam, gevoelens en persoonlijke ruimte ertoe doen.

 

Respect betekent niet alles toestaan

Soms ontstaat het misverstand dat Montessori hetzelfde is als kinderen alles laten bepalen. Dat is niet zo.

Respectvol opvoeden betekent niet dat een kind altijd zijn zin krijgt. Kinderen hebben juist behoefte aan duidelijke grenzen. Die geven veiligheid en voorspelbaarheid. Het verschil zit in de manier waarop die grenzen worden gesteld.

Montessori moedigde volwassenen aan om rustig en duidelijk leiding te geven. Niet vanuit boosheid of macht, maar vanuit vertrouwen. Een grens hoeft niet hard te zijn om duidelijk te zijn.

Wanneer een peuter met stenen wil gooien, mag je daar zonder twijfel een einde aan maken. Tegelijkertijd kun je erkennen waarom hij dat deed en een alternatief aanbieden. Misschien mag hij buiten wel met een bal gooien of steentjes in een emmer mikken.

Zo leert een kind dat niet alles kan, maar ook dat zijn behoefte serieus wordt genomen.

 

Geef ruimte om te groeien

Respect betekent ook dat je een kind de kans geeft om dingen zelf te leren. Dat is soms lastig. Zeker wanneer je ziet dat iets sneller zou gaan als jij het even overneemt. Toch groeit een kind juist door zelf te proberen, fouten te maken en opnieuw te beginnen.

Een peuter die minutenlang worstelt met zijn jas is niet alleen bezig met aankleden. Hij oefent doorzettingsvermogen, motoriek en zelfvertrouwen. Wanneer wij die ervaring steeds overnemen, ontnemen we hem ook een deel van die ontwikkeling.

Respect betekent daarom soms dat je bewust even wacht. Niet omdat je kind alles alleen moet doen, maar omdat je gelooft dat het het kan leren.

 

Spreken met een kind zoals je met een ander mens spreekt

De manier waarop we tegen kinderen praten, zegt veel over hoeveel respect we voor hen hebben.

Kinderen verdienen duidelijke uitleg, een vriendelijke toon en oprechte aandacht. Dat betekent niet dat je ingewikkelde woorden moet gebruiken of eindeloos moet onderhandelen, maar wel dat je serieus neemt wat een kind denkt en voelt.

Wanneer een kind verdrietig is, helpt het weinig om te zeggen dat het zich niet moet aanstellen. Veel krachtiger is het om eerst te erkennen wat je ziet.

"Ik zie dat je boos bent omdat het spelletje afgelopen is."

Dat betekent niet dat de grens verandert. Het betekent alleen dat het kind zich gehoord voelt. En juist wanneer kinderen zich gehoord voelen, zijn ze vaak veel beter in staat om een grens te accepteren.

 

Respect groeit in het dagelijks leven

Respect zit niet in grote opvoedkundige momenten. Het zit juist in de kleine dingen die iedere dag terugkomen.

Even wachten totdat je kind zelf antwoord geeft.

Een "alsjeblieft" en "dank je wel", ook tegen je eigen kinderen.

Uitleggen waarom iets niet mag.

De tijd geven om een taak af te maken.

Interesse tonen in waar je kind mee bezig is.

Al die momenten laten een kind voelen dat het ertoe doet. Niet omdat het alles goed doet, maar omdat het als persoon waardevol is.

 

Een relatie gebaseerd op vertrouwen

Misschien is dat wel de kern van wat Maria Montessori bedoelde. Respect is geen techniek die je kunt toepassen. Het is een houding. Een houding waarin je gelooft dat kinderen willen leren, willen samenwerken en zich willen ontwikkelen. Een houding waarin je leiding geeft wanneer dat nodig is, maar altijd vanuit liefde en wederzijds respect.

Kinderen hebben volwassenen nodig die duidelijke keuzes durven maken. Tegelijkertijd hebben ze volwassenen nodig die hen serieus nemen, naar hen luisteren en vertrouwen hebben in hun mogelijkheden. Wanneer die twee samenkomen, ontstaat een omgeving waarin kinderen zich veilig voelen om te groeien. En misschien is dat uiteindelijk de mooiste vorm van respect die je een kind kunt geven.