Wat is Montessori? Een eenvoudige uitleg voor ouders
Wanneer je voor het eerst over Montessori hoort, denk je misschien aan houten speelgoed, lage kastjes of kinderen die zelfstandig aan het werk zijn. Hoewel je deze dingen vaak terugziet in een Montessori omgeving, vormen ze niet de kern van Montessori. Montessori begint niet bij het materiaal. Het begint bij het kind.
Maria Montessori ontdekte door jarenlang kinderen te observeren dat kinderen van nature nieuwsgierig zijn. Ze hebben een innerlijke motivatie om te ontdekken, te leren en zichzelf te ontwikkelen. Als volwassenen hoeven wij die ontwikkeling niet te forceren, maar mogen we een omgeving creëren waarin een kind de ruimte krijgt om te groeien. Een bekende uitspraak die vaak met Montessori wordt verbonden is:
"Help mij het zelf te doen."
Dat eenvoudige zinnetje vat veel samen. Een kind wil onderdeel zijn van de wereld om zich heen. Het wil proberen, oefenen, fouten maken en uiteindelijk ervaren: ik kan dit zelf.
Een andere kijk op het kind
Een belangrijk verschil tussen Montessori en veel traditionele manieren van leren is de manier waarop naar het kind wordt gekeken. Een kind wordt niet gezien als een leeg vat dat gevuld moet worden met kennis. Montessori zag kinderen als actieve deelnemers in hun eigen ontwikkeling. Vooral jonge kinderen leren niet alleen door te luisteren, maar vooral door te doen. Ze pakken iets vast, proberen het opnieuw, gebruiken hun zintuigen en ontdekken patronen door herhaling.
Daarom zie je binnen Montessori zoveel materialen waarbij kinderen met hun handen werken. Niet omdat het speelgoed mooi staat in een kast, maar omdat de handen een belangrijke rol spelen in het leren. Een kind begrijpt bijvoorbeeld het getal tien beter wanneer het eerst tien echte voorwerpen heeft geteld, vastgehouden en verplaatst. Het concrete komt vóór het abstracte.
De absorberende geest
Een van de belangrijkste ideeën van Maria Montessori is de absorberende geest. Hiermee beschreef ze het bijzondere vermogen van jonge kinderen om informatie uit hun omgeving op te nemen. Vooral in de eerste zes levensjaren leren kinderen op een manier die volwassenen niet meer kunnen. Een jong kind leert bijvoorbeeld zijn moedertaal zonder lessen, werkboeken of uitleg over grammatica. Het neemt taal op door dagelijks onderdeel te zijn van een omgeving waarin gesproken wordt.
Volgens Montessori gebeurt dit niet alleen met taal, maar met alles om het kind heen. Daarom speelt de omgeving waarin een kind opgroeit zo'n belangrijke rol. Een rustige, voorbereide omgeving helpt het kind om zelfstandig keuzes te maken, te oefenen en zich te concentreren.
Gevoelige periodes
Misschien herken je dit als ouder:
Je kind wil ineens alles zelf doen.
Zelf de jas aantrekken.
Zelf de deur openen.
Zelf helpen met koken.
Of misschien merk je dat je kind een periode enorm geïnteresseerd is in letters, kleine voorwerpen, beweging of ordenen.
Montessori noemde dit gevoelige periodes. Dit zijn fases waarin kinderen extra interesse hebben in bepaalde vaardigheden of ervaringen. Het betekent niet dat een kind daarna niets meer kan leren, maar wel dat bepaalde dingen op sommige momenten bijna vanzelf lijken te gaan. Door goed naar je kind te kijken, kun je ontdekken waar het op dat moment behoefte aan heeft.
De rol van de ouder
Binnen Montessori verandert ook de rol van de volwassene. De ouder is niet alleen degene die vertelt wat een kind moet doen. De ouder wordt meer een begeleider. Dat begint met observeren.
Waar is mijn kind mee bezig?
Welke vaardigheden probeert mijn kind te ontwikkelen?
Wanneer help ik en wanneer wacht ik even?
Soms betekent helpen juist dat we een stap terug doen. Een peuter die zelf zijn schoenen probeert aan te trekken heeft misschien meer aan vijf minuten geduld dan aan een ouder die het snel overneemt. Zelfstandigheid groeit door de kans te krijgen zelfstandig te zijn.
De voorbereide omgeving
Een belangrijk Montessori principe is de voorbereide omgeving. Dat betekent dat je de omgeving zo inricht dat een kind actief kan deelnemen. Thuis kan dat heel eenvoudig zijn:
- Een lage plank waar je kind zelf speelgoed kan kiezen.
- Een haakje op kinderhoogte om een jas op te hangen.
- Een opstapje bij het aanrecht om mee te helpen.
Het doel is niet om een perfect Montessori huis te maken. Het doel is om een omgeving te creëren waarin je kind denkt: "Ik mag meedoen."
Is Montessori alleen voor scholen?
Veel mensen kennen Montessori vooral van het onderwijs, maar de principes kunnen ook thuis worden toegepast. Je hoeft daarvoor niet je hele huis te veranderen of alle materialen te vervangen. Montessori thuis begint vaak met kleine veranderingen:
- Minder speelgoed tegelijk aanbieden.
- Je kind betrekken bij dagelijkse taken.
- Ruimte geven om zelf oplossingen te vinden.
- Kijken naar wat je kind op dit moment nodig heeft.
Het gaat uiteindelijk niet om spullen, maar om de manier waarop we naar kinderen kijken.
Montessori in het kort
Montessori is een manier van opvoeden en leren waarin vertrouwen centraal staat. Vertrouwen in de natuurlijke nieuwsgierigheid van een kind, in het verlangen om te groeien en in het vermogen om steeds zelfstandiger te worden.
Het betekent niet dat kinderen alles zelf moeten doen of dat volwassenen geen belangrijke rol hebben. Juist de ouder of begeleider helpt het kind door goed te kijken, de juiste omgeving te creëren en ruimte te geven om te oefenen.
Uiteindelijk gaat Montessori niet om perfecte materialen of een huis dat er op een bepaalde manier uitziet. Het gaat om de manier waarop we naar kinderen kijken. Kinderen krijgen de kans om mee te doen, fouten te maken, opnieuw te proberen en stap voor stap te ontdekken wat ze allemaal kunnen.
Want vaak begint groei niet wanneer wij meer doen voor onze kinderen, maar wanneer we ze liefdevol begeleiden om het zelf te proberen.
---
Bronnen:
Association Montessori Internationale
https://montessori-ami.org
Maria Montessori, The Absorbent Mind, 1949
Maria Montessori, The Discovery of the Child, 1948
Paula Polk Lillard, Montessori: A Modern Approach, 1972